۞ امام علی (ع) می فرماید:
امام صادق عليه السلام فرمود: مسلمان برادر مسلمان اسـت بـه او ظلم نمى كند و وی را خوار نمى سازد و غیبت وی را نمى كند و وی را فریب نمى دهد و محروم نمى كند. ‌وسائل الشيعه 8: 597 ‌

موقعیت شما : صفحه اصلی » پژوهش های تفسیری ج1
  • شناسه : 2866
  • ۲۹ فروردین ۱۴۰۰ - ۲۰:۱۱
  • 8 بازدید
  • ارسال توسط :
  • نویسنده : تفسیر رضوان
  • منبع : حوزه علمیه اصفهان
پژوهش های تفسیری سوره مبارکه بقره آیه ۲۶
پژوهش های تفسیری آیه بیست و ششم سوره بقره

پژوهش های تفسیری سوره مبارکه بقره آیه ۲۶

پژوهش های تفسیری آیه بیست و ششم سوره بقره تفسیر رضوان . حوزه علمیه اصفهان موضوع : مثالهای حق و حقیقت قرآن و تاثیرات متفاوت آنها   —————-—————- ۲۶٫ إِنَّ اللَّهَ لا یَسْتَحْیِی أَنْ یَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَهً فَما فَوْقَها فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا فَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ أَمَّا الَّذِینَ کَفَرُوا فَیَقُولُونَ ما ذا […]

پژوهش های تفسیری آیه بیست و ششم سوره بقره

تفسیر رضوان . حوزه علمیه اصفهان

موضوع : مثالهای حق و حقیقت قرآن و تاثیرات متفاوت آنها  

—————-http://bayanbox.ir/view/7348000871258179768/hadith-line.png—————-

۲۶٫ إِنَّ اللَّهَ لا یَسْتَحْیِی أَنْ یَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَهً فَما فَوْقَها فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا فَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ أَمَّا الَّذِینَ کَفَرُوا فَیَقُولُونَ ما ذا أَرادَ اللَّهُ بِهذا مَثَلًا یُضِلُّ بِهِ کَثِیراً وَ یَهْدِی بِهِ کَثِیراً وَ ما یُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفاسِقِینَ‏
در حقیقت خدا شرم نمى‏کند که به پشه‏اى و فراتر از آن مَثَلى بزند، و امّا کسانى که ایمان آورده‏اند پس مى‏دانند که آن [مَثَل‏]، حقیقتى از طرف پروردگارشان است، و امّا کسانى که کفر ورزیدند، پس مى‏گویند: «خدا از این مَثَل چه اراده کرده است؟ بسیارى را با آن گمراه مى‏نماید و بسیارى‏را با آن راه‏نمایى مى‏کند.» در حالى که جز نافرمانبرداران را بدان گمراه نمى‏سازد.

شأن نزول :

داستان نزول آیه ‏ى فوق را این‏گونه حکایت کرده ‏اند که پس از نزول مثال‏هاى قرآن (در مورد منافقان یا مشرکان)، منافقان گفتند «خدا برتر از آن است که چنین مثال‏هایى بزند.» و در وحى بودن آیات ‏قرآن تردید کردند.
آیه ‏ى فوق فرود آمد و به آنان پاسخ داد که مثال‏هاى قرآن حق است.
«۱»

نکته‏ ها و اشاره‏ ها :

۱) نکته اوّل

یکى از روش‏هاى تعلیم و تربیت، استفاده از مثال‏هاى مناسب است.
قرآن کریم مکرر از این روش براى بیان حقایق و تربیت و هدایت مردم استفاده کرده است.
مثال مناسب چند فایده و نتیجه دارد:
اول آن‏که حقایق نامحسوس و علمى را به صورت محسوس مجسّم مى ‏کند، در نتیجه ، مطالبى را که دانش‏ پژوهان به سختى درک مى‏ کنند براى آنان زود فهم و آسان ‏فهم مى‏ سازد، و نیز مطالب علمى پیچیده را براى عموم مردم ساده مى‏ سازد.
دوم آن‏که مثال‏هاى جالب و زیبا تأثیر زیادى بر روح و روان انسان دارد و او را به عمل تشویق مى ‏کند و گاهى بهانه ‏تراشى‏ هاى افراد لجوج را خاموش مى‏ سازد.

__________________________________________________
(۱). برخى نقل کرده ‏اند که منافقان نسبت به آیات ۷۳، سوره‏ ى حج و ۴۱ سوره‏ ى عنکبوت اشکال کردند که به مگس و عنکبوت مثال مى‏زند و برخى گفته ‏اند بعد از آیات ۱۷- ۲۰ سوره‏ ى بقره اشکال کردند که در مورد حالات منافقان مثال‏هایى  بیان کرد (تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۶- ۱۴۵)

۲) نکته دوّم

 قرآن کریم، براى نشان دادن ناتوانى مشرکان از مثال مگس ، «۱» و براى نشان دادن ضعف تکیه‏ گاه ‏هاى بت‏ پرستان از مثال خانه‏ ى عنکبوت استفاده کرده «۲» و براى نشان دادن حیرت و سرگردانى منافقان، به شب تاریک و رعد و برق و رگبار مثال زده است «۳» و …
از این روست که در آیه‏ ى فوق مى‏ فرماید: خدا شرم ندارد که هر گونه مثالى بزند و حتى به حیوان کوچکى مثل پشه یا ریزتر از آن یا بزرگ‏تر از آن،
«۴» تا حقایق را روشن سازد.
آرى بیان حقایق به وسیله‏ ى مثال‏هاى حق، نه تنها شرم ندارد، بلکه نوعى هنرنمایى در سخن گفتن است.

۳) نکته سوّم

«پشه» موجود ریزى است که ساختمان بدنش ظرافت‏ هاى زیادى دارد این حیوان کوچک همان اندام‏ هایى را دارد که حیوان بزرگى چون فیل دارد، حتى خرطوم او هم‏چون خرطوم فیل، توخالى، و هم‏چون سرنگ، باریک و مکنده است. حواس پشه فوق‏العاده حسّاس است و خطرها را به‏ خوبى درک مى‏کند. آرى، پشه و اندام ریز و ظریف او نشانه‏ هایى از قدرت و علم خداست که مثال زدنى است.

۴) نکته چهارم

در این آیه ‏بیان شده که مؤمنان مى‏ دانند مثال‏هاى الهى، حق و از طرف پروردگار است. حق بودن مثال به آن است که حقایق را به‏ خوبى روشن‏ مى‏سازد و مثال دروغین و غیرمنطبق با واقع نیست، بلکه اگر در آن دقت شود، انسان را به حق مى‏رساند. «۱»
مثال‏هاى قرآن جلوه‏اى از «ربوبیت» خداست؛ یعنى وسیله‏اى براى پرورش و هدایت و راه‏نمایى انسان‏هاست.

__________________________________________________
 (۱). سوره‏ ى حج، آیه‏ ى ۷۳
(۲). سوره ‏ى عنکبوت، آیه‏ ى ۴۱
(۳). سوره‏ ى بقره، آیات ۱۷- ۲۰
(۴). واژه ‏ى «فَما فَوْقَها» دو گونه تفسیر شده است: بالاتر از پشه در ریزى یا بالاتر از آن دردرشتى (تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۱۴۷)

۵) نکته پنجم

کافران افرادى بهانه‏ جو و بهانه ‏تراش‏اند، از این رو، به جاى آن‏که در مثال‏هاى حقّ خدا دقت کنند و مقصود را دریابند، ایراد مى‏گیرند و تردید مى ‏کنند و مى ‏گویند: مقصود خدا از این مثال‏ها چیست؟ این مثال‏ها براى گروهى هدایت‏گر و براى گروهى گمراه کننده است. «۲»

۶) نکته ششم

در این آیه ‏اشاره شده که هدایت و گمراهى به خود انسان و مسیرى که انتخاب مى‏ کند بستگى دارد؛ یعنى کردار و عقاید و مسیر فکرى و عملى انسان زمینه ‏ساز پذیرش هدایت یا گمراهى است وگرنه کسى در پیمودن راه گمراهى مجبور نیست. اگر انسان مسیر ایمان و حق را انتخاب کند، در اثر توجه به آیات‏ قرآن، هدایت بیش‏ترى مى‏ یابد ولى اگر نافرمانى نماید و مسیر فسق و کفر را انتخاب کند و به کژ راهه برود، هر چه بیش‏تر آیات‏ الهى را بشنود لجاجت بیش‏ترى مى ‏کند و گمراه ‏تر مى‏شود.

 باران که در لطافت طبعش ملال نیست

در باغ لاله روید و در شوره زار خس‏

۷) نکته هفتم

«فسق» در اصل به معناى خارج شدن هسته از درون خرماست؛ سپس به کسانى که از مسیر حق خارج شدند و به نافرمانى خدا و گناه روى آوردند «فاسق» گفته شد؛ از این رو کافران، منافقان و گناهکاران، افرادى نافرمانبردار و فاسق هستند.
__________________________________________________
(۱). واژه‏ ى «حق» در اصل به معناى ثبوت، مطابقت و موافقت است، و یا «حق» آن است که چیزى در جاى خود قرار گیرد
(۲). برخى مفسران احتمال داده‏اند که جمله ‏ى «یُضِلُّ بِهِ …» کلام خدا باشد، نه گفتار کافران، (تسنیم، ج ۲، ص ۵۱۵)، ولى برخى مفسران برآن‏اند که معناى دوم که در متن آوردیم مناسب‏تر است (تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۱۴۸)

آموزه‏ ها و پیام‏ ها :

۱)  یکى از روش‏هاى تربیتى مفید، استفاده از مثال‏هاى مناسب است.
۲)  خدا از مثال‏زدن به حق شرم نمى‏ کند (شما نیز از بیان حقایق شرم نکنید).
۳)  مثال‏هاى قرآن، جلوه ‏اى از ربوبیت خداست که به حق رهنمون مى‏ شود.
۴)  مثال مناسب آن است که حق‏نمون بوده، فایده ‏ى تربیتى و پرورشى داشته باشد.
۵)  واکنش‏هاى مردم در برابر مثال‏هاى قرآنى متفاوت است و کافران در برابر آن بهانه و ایراد مى ‏گیرند.
۶)  افراد نافرمانبردار زمینه‏ ى بهره‏ ورى از مثال‏هاى قرآنى را در خود از بین مى‏برند و گمراه مى ‏شوند.
۷)  در ظرافت‏ هاى موجودات ریز (هم‏چون پشه)، دقت کنید که مثال ‏زدنى است.

                        تفسیر قرآن مهر، ج‏۱، ص: ۲۱۰

برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*

New Page 1