۞ امام علی (ع) می فرماید:
امام صادق عليه السلام فرمود: مسلمان برادر مسلمان اسـت بـه او ظلم نمى كند و وی را خوار نمى سازد و غیبت وی را نمى كند و وی را فریب نمى دهد و محروم نمى كند. ‌وسائل الشيعه 8: 597 ‌

موقعیت شما : صفحه اصلی » اخبار » کتابخانه بلاغت
  • شناسه : 1632
  • ۲۵ آذر ۱۴۰۰ - ۰:۲۸
  • 368 بازدید
  • ارسال توسط :
  • نویسنده : تفسیر رضوان
  • منبع : حوزه علمیه اصفهان
نکات بلاغی سوره مبارکه حمد آیه «۱»
نکات بلاغی سوره مبارکه حمد آیه «1»

نکات بلاغی سوره مبارکه حمد آیه «۱»

فهرست مطالب۱ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ۲ ‏‏به نام خداوند رحمتگر مهربان۳ « بــلاغت »۴ فن براعت استهلال۵ خواص صفت مشبهه ۶ تجدد استمراری مضارع ۷ ایجاز قصر ، عام به خاص۸ دو وجه در معنای باء ۹ باء استعانت » استعاره مکانی۱۰ البلاغه۱۱ ۱)  التکریر :۱۲ ۲) قدم : ۱۳ منابع اعجاز بلاغی آیه اول […]

اعجاز بلاغی آیه اول سوره حمد

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

‏‏به نام خداوند رحمتگر مهربان

« بــلاغت »

فن براعت استهلال

 در سوره حمد از فنون بلاغت فن براعت استهلال به کار رفته است.

خواص صفت مشبهه

 همانطوری که در تجزیه بیان گردید (رحمن) و (رحیم) صفت مشبهه هستند و از خواص صفت مشبهه عمل فعل خود می باشد

لذا این سؤال پیش می آید که چرا (رحمن) و (رحیم) در اینجا مفعول نگرفته اند؟ .
به شبهه مزبوره چنین می توان پاسخ داد : (رحمن) و (رحیم) در آیه شریفه بر معنای متعدی باقی نمانده اند، بلکه به منزله فعل لازم نازل گردیده اند، زیرا همان طوری که در کتاب مطول و مختصر المعانی آمده است بعضا متکلم یک فعل متعدی را به منزله فعل لازم نازل می کند و همچنین است عکس آن و بعضا فعل متعدی به دو مفعول را به منزله فعل لازم نازل می نماید و هر دو مفعول را حذف می کند و آن در صورتی است که منظور متکلم صرفا اثبات اصل فعل برای فاعلی، یا نفی آن باشد، مثلا: در عبارت (فلان یعطی) مقصود گوینده آن است که: فلان شخص اهل بخشش است، ولی چه چیز را و به چه کسی بخشش می نماید، مد نظر قرار نگرفته است، در آیه مبحوث عنه نیز چون غرض خداوند تبارک و تعالی این است که اصل رحمانیت) و (رحیمیت) را به خود ثابت فرماید، علیهذا (رحمن) و (رحیم) را به منزله لازم نازل نموده است.

مرحوم کاشفی می گوید: اطلاق (رحمن) و (رحیم) به خدا به طریق مجاز مرسل است که ذکر سبب شده و از آن مسبب اراده گردیده، بعضی از مفسران دیگر نیز همین طور آورده اند، در حالی که علامت صحت مجاز آن است که: در نفس الأمر نفی آن صحیح باشد، مثلا در (رید أسد) که زید را به مناسبت شجاعت مجازه أسد گویند، نفی آن که گفته شود: (زید لیس باسد) یعنی: زید شیر نیست، صحیح است، در صورتی که نفی رحمت از خدا صحیح  نمی باشد، پس اطلاق (رحمن) و (رحیم) به خدا به طریق تمثیل است، نه مجاز.

تجدد استمراری مضارع

 اگر متعلق «بسم الله» فعل مضارع باشد، دلالت بر تجدد استمراری دارد و اگر متعلق آن اسم باشد، آن موقع إفاده ثبوت می کند.

ایجاز قصر ، عام به خاص

در آیه مبارکه ایجاز (به خاطر اضافه شدن عام به طرف خاص) که ایجاز قصر می نامند، بکار رفته است.

دو وجه در معنای باء

باء استعانت » استعاره مکانی

چنانچه (باء) جر را استعانت بگیریم، آن موقع استعاره مکانی در کلام وجوددارد (به لحاظ شباهت آن به ارتباطی که میان مستعین و مستعان به می باشد

باء الصاق »  علاقه محلی

اگر عقیده به الصاق بودن(باء) داشته باشیم، در آن زمان مجازاً  علاقه محلی در کلام وجود دارد، مانند: (مررت بزید).

إعجاز بلاغی آیه اول سوره بقره

پایگاه قرآنی رضوان

إعجاز بلاغی آیه اول سوره بقره

پایگاه قرآنی رضوان

البلاغه

۱)  التکریر :

لقد کرّر اللّه سبحانه و تعالى ذکر الرحمن الرحیم لأن الرحمه هی الإنعام على المحتاج و قد ذکر المنعم دون المنعم علیهم فأعادها مع ذکرهم و قال: «ربّ العالمین الرحمن» بهم أجمعین.

۲) قدم :

سبحانه الرحمن على الرحیم مع أن الرحمن أبلغ من الرحیم، و من عاده العرب فی صفات المدح الترقی فی الأدنى الى الأعلى کقولهم: فلان عالم نحریر. و ذلک لأنه اسم خاص باللّه تعالى کلفظ «اللّه» و لأنه لما قال «الرحمن» تناول جلائل النعم و عظائمها و أصولها، و أردفه «الرحیم» کتتمه و الردیف لیتناول ما دقّ منها و لطف. و ما هو من جلائل النعم و عظائمها و أصولها أحق بالتقدیم مما یدل على دقائقها و فروعها. و افراد الوصفین الشریفین بالذکر لتحریک سلسله الرحمه.

فباسم اللّه تعالى تتم معانی الأشیاء و من مشکاه بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ تشرق على صفحات الأکوان أنوار البهاء.

منابع

 ١- کتاب المطول فی شرح تلخیص المفتاح ص ۱۵۰.

۲- مختصر المعانی ص ۷۱.

۳- برگرفته از پاورقی منهاج النجاه فی تفسیر الصلاه ج ۱ ص ۲۵۹.

 


برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*

New Page 1