شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ ۱

اوامر و نواهی برای بندگان

توصیفاتی که در این آیات شده همگی قابل توجه بوده و بسط دادن آن دارای ابعاد مختلف و نتایج و ثمرات بسیار زیادی است یکی از اصولی که از آیه ۱۸۴ می‌توان گرفت و شاید بگوییم یکی از آیاتی که به آن ما را می‌رساند و از آیه مستفاد می‌شود این می‌باشد که اوامر و نواهی تابع مصالح و مفاسد هستند.

تطوع و مصلحت بشر

در اینجا که فرمود :«فَمَنْ تَطَوَّعَ» و بحث تطوع را بیان کرد بعد کلمه خیرا در این آیه سه مرتبه تکرار فرمودند یکی تطوع خیر یکی خود این تطوع «خیرا له» و دیگری «وَأَنْ تَصُومُوا خَیْرٌ لَکُمْ »۲ سه خیر را بیان فرمودند و افعل تفضیل که بیان بهترین را برای انسان فرمود بیانگر چیزی می‌باشد که دارای صلاح بشر بوده و به آن مصلحت می‌گویند.

مصلحت مادی و معنوی انسان

مصلحت انسان بر آن است که صیام داشته باشد مصلحت نه اینکه معنوی و تعبدی آن مصلحت مادی آن نیز در بحث صیام گنجانده شده، گفتند و مسلم می‌باشد یعنی صیام برای انسان نه فقط برای آخرت و معنویات او بلکه برای مادیات و ظاهر امر و سلامتی جسم نیز مسلم خواهد بود البته با شرایطی که باید رعایت شوند.

سهل‌انگاری در انجام روزه

برخی از افراد زیاده روی دارند مثلا در روزه گرفتن غیر ماه رمضان بدون سحری آن را ادا می‌کنند این برای فرد لطمه به همراه دارد اگر آن کار را انجام دهد اگر با سهل انگاری باشد منجر به این می‌شود که دستگاه گوارش مشکل پیدا کند و اگر روزه غیر واجب باشد شبهه حرمت در آن وجود دارد اگرکسی خواست بدنش را صدمه بزند.

سحری و آداب صیام

یکی از آداب صیام خوردن سحری است و خود سحری را اگر دقت کنید روایاتی داریم که تاکید کردند بخورید! ما باید آداب هر واجبی را رعایت کنیم اگر غیر آن شد مصلحت آن گرفته می‌شود اگر کسی فقط نماز بخواند و به کارهای دیگر رسیدگی نکند این نیز زیاده‌روی خواهد بود.

مصلحت انسان در صیام

انسان باید میان‌روی را در پیش بگیرد و رعایت آداب بر مصلحت انسان می‌باشد آدابی که برای عبادات مثلا در بحث صیام وجود دارند خوردن سحری، زیاده روی نکردن و در روز انجام کارهای سبک است فرد در ماه مبارک رمضان نباید کاری کند که توان او تمام شود.

مصلحت سنجی خدا در روزه

مسلما یکی از آیاتی که از آن برای مصلحت سنجی خداوند در روزه استفاده می‌شود این آیه بوده و مبین و روشن می‌باشد البته ما برای «إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ» ۳ سخن چندانی نگفتیم واقعیت آن است که همه آنچه که خداوند در این آیه بیان فرموده و خیریت آن را اثبات کرد چه در بحث تطوع چه در بحث صیام اگر علم و دانش را از آن بیرون کنید چیزی متوجه نخواهید شد.

اثبات خیر برای انسان

اگر موارد قرآن دانش بنیان باشند و از نظر علمی صیام‌ چه ثمراتی برای انسان دارد، این باعث می‌شود خیریت برای شما محرز شده و نافعیت آن اثبات گردد خیر بودن او به ما هو که صیام را تفسیر و تبیین کنیم خیریت آن برای انسان مسلم می‌باشد.

عاقبت عمل برخلاف مصلحت

اگر کسی خلاف آنچه که مصلحت خدا باشد عمل کند خود او مصلحت را از بین خواهد برد «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ»۴ در این آیه قرآن را چند توصیف دارد اولی «هُدًى لِلنَّاسِ» که عرض کردیم هدایتگری قرآن برای ناس هم بیان شده اینکه «هُدًى لِلنَّاسِ» فرمود آن هدایتگری با این هدایتگری از لحاظ ظاهر و ادبی یکسان است.

سیاق کلمه در هدایتگری

در آیه هر دو مطلق بوده و نکره هستند سیاق کلمه در آنجا «هُدًى لِلنَّاسِ» و در این آیه «هُدًى لِلنَّاسِ» می‌باشد هدایتگری برای ناس مسلم بوده و «لِلنَّاسِ» فرمود بعد الناس فرمود اسم جنس محلای به الف و لام و از آن شمول افرادی و از نظر مبانی اصولی از او گرفته می‌شود لذا این اولین توصیف خواهد شد.

هدایتگر بودن قرآن

توصیف دوم «وَبَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَىٰ» ۵ می‌فرماید و روشنگری‌هایی دارد از جهت اینکه او هادی است هدی به معنای هادی و اسم فاعل بوده و علی الاطلاق می‌باشد یعنی هدایتی که هیچ چیز مانند او نیست البته می‌دانید که قرآن هدایت و اهل بیت چراغ هدایت هستند چراغ هدایت یعنی روشنگری قرآن و مبین بودن آن و کسی که می‌داند قرآن در چه موقعیتی، خداوند اراده‌ها و پیام‌هایی را بیان کرده و مسلم‌ بتواند مرادات خدا را بیان کنند اهل بیت هستند.

توصیفات موجود در آیه

کسی غیر از اهل بیت نمی‌تواند این کار را کند و راسخون فی العلم آن‌ها هستند «وَبَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَىٰ» ۶ که توصیف دوم قرآن در اینجا بود که آن از جهت هدایت بشر بینه است و الفرقان توصیف سوم بوده و عطف واو در عطف «وَالْفُرْقَانِ» در واقع به و بینات بوده و بینات نیز عطف به هدی می‌شود.

توصیف روایات و قرآن

توصیف «أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ» ۷ عبارت «هُدًى لِلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ» ۸ است و همه آن را مشخص کرد اگر شما بخواهید حق و باطل را در جامعه تشخیص دهید ملاک قرآن خواهد بود حتی در روایات اهل بیت یک ملاک و مناطی را اهل بیت متواترا در روایات خود بیان کردند که فرمودند اگر برای شما از ما روایات و سخنانی رسید که از نظر سند مشکلی ندارد اما از نظر دلالت با قرآن مطابقت نمی‌کند «فاضربوه علی الجدار»

فرقان بودن قرآن

یکی ویژگی فرقان بودن این است که قرآن حق و باطل را مشخص می‌کند و تشخیص می‌دهد این سخنانی که بیان می‌شوند به اهل بیت تعلق دارند یا خیر و عرضه کردن آن‌ها به قرآن، عرضه کردن کلماتی که از اهل بیت به ما رسیده چون دلالات روایات برای ما قطعی هستند ما در کلمات اهل اهل بیت از نظر دلالت مشکل نداریم اما از جهت سند ما به مشکل برمی‌خوریم.

نحوه عمل به روایات

اگر جایی سخن از نظر سند مشکل نداشت اما از نظر دلالت با قرآن مخالف بود جعلی بوده و از اهل بیت نیست و شاید محامن دارد یعنی محل تقیه و توریه بوده و نباید واقع آن سخن را بیان می‌کردند و این خود برای انسان یک مرحمتی است که زمان غیبت ما به ظواهر عمل کنیم.

دعای مرحوم فقهی

مرحوم فقهی می‌گفتند من دعا می‌کنم امام زمان ظهور نکند گفتیم چرا گفت برای اینکه مردم در ظاهر مشکل دارند اگر واقع بیاید چه کار می‌کنند البته این را از روی مزاح می‌گفت اما بعد از ظهور یک مواردی هستند که واقعیت خارجی ندارند.

تصور غلط درباره امام زمان(عج)

اینکه ما در تصور مردم چنین تصویرسازی کردیم که صاحب الزمان با شمشیر ظهور می‌کند این یک تهمت و افترا می‌باشد یکی از خصوصیات بسیار مبرهن و مبین حضرت بقیه الله رحمت للعالمین بودن ایشان است چون ایشان از مصادیق «وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ رَحْمَهً لِلْعٰالَمِینَ»۹ می‌باشد که برای همه اهل بیت خصوصا صاحب الزمان صدق می‌کند.

رحمانیت حضرت صاحب الزمان

اگر کسی در زمان ظهور بخواهد در برابر مسلمین قد علم کند و ظلم کند آن از حد و حدود الهی اگر تجاوز کرد بداند که حاکم علی الاطلاق بوده و کسی نمی‌تواند از مجازات و حد فرار کند اما اینکه ما اینگونه فرض کنیم که امام زمان همه را می‌کشد، تهمت و افترا است صاحب الزمان نسبت به ما از همه چیز در این دنیا مهربا‌ن‌تر بوده و رحمانیت او بعد از رحمانیت خداوند تبارک و تعالی بالاترین رحمانیت‌ها خواهد بود چون ایشان جلوه و ظهور رحمانیت حضرت حق هستند!

عاقبت شیطان در زمان ظهور

مسلما حضرت مسیح آمده و به واسطه ایشان میلیاردها نفر مسلمان می‌شوند چون اگر ایشان تحت حمایت صاحب الزمان باشد بقیه افراد نیز خواهند آمد یکی از وقایعی که مسلم بوده و جزو اعتقادات ما است اینکه عمر شیطان و ابلیس به سر آمده فرمانده ابالیس و خناس‌ها از دنیا رفته و الی وقت المعلوم که فرمود به این موضوع اشاره دارد.

رحمت واسعه برای بشر

مسلم بدانید که صاحب الزمان بعد از ظهور برای ما و برای کل بشر رحمت بوده نه برای کل بشر بر کل عالم وجود نیست مگر رحمت «وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ رَحْمَهً لِلْعٰالَمِینَ» ۱۰ یکی از صفات قرآن که در واقع ملاک و مناط سخنان اهل بیت در بحث عرضه کردن آن است فرقان بودن آن می‌باشد قرآن فرقان است یعنی فرق گذارنده بین حق و باطل.

مصادیق فرقان بودن

قرآن حق و باطل را مشخص می‌کند که یکی از مصادیق تشخیص و باطل را کلمات اهل بیت عرض کردیم چون اکنون چیزی که در دست ما وجود دارد روایات و سخنان اهل بیت هستند که در اسناد روایات اشکالاتی وجود دارند جایی که از لحاظ سند ما مشکل نداشته باشیم مسلم عرضه آن بر قرآن مسلم ملاک و مناطی می‌باشد که حقانیت سخنان اهل بیت را با توافق قرآن و عدم مخالفت مشخص می‌کند.

مطابقت سخنان اهل بیت با قرآن

اگر سخنان، عدم مخالفت داشتند مسلما از سوی اهل بیت هستند و ما میتوانیم آن‌ها را به عنوان سند، دلیل و مدرک لحاظ کنیم چه در اصول، فروع و چه در اخلاق تفاوتی ندارد گرچه اکثر فقه ما در بحث فروع بحث کرده اما آنچه که از قرآن و اهل بیت به ما رسیده یک بخشی متعلق به فروع است و بخش دیگر به اصول و اعتقادات اشاره دارد و سلما بخش دیگر به اخلاق تعلق دارد.

فهم در باب فتوا

همه این موارد برای ما ملاک هستند تا از آن‌ها بهره برداری بکنیم نه اینکه فقط در فقه کاربرد داشته باشد فقه واقعی همان فقهی است که مرحوم شهید فرمود الفقه فی اللغه الفقه. فقیه یعنی کسی که همه آنچه که از طرف خداوند جل و علی و اهل بیت و قرآن آمده می‌فهمد و از جهت فهم پیش می‌رود و اگر فتوایی داده و در مقام افتا قرار می‌گیرد در آن از باب فهم، فهمیدگی و دانش بنیان بودن سخنان او خواهد بود و الا مورد توجه ما قرار نمی‌گیرد

خدمت مراجع به خلق

مسلم کسانی که اهل فتوا هستند غالبیت مورد توجه هستند (کسی که واقعا بتواند برای مسلمین مرجع تقلید شود مورد توجه قرار می‌گیرد) هرکسی نمی تواند و قابلیت ندارد آنچه که ما تاکنون از مراجع دیدیم و در تاریخ آن خواندیم واقعا مخالفت هوی را داشتند با اینکه می‌توانستند هواپرستی کرده و به دنبال لذت و کیف دنیا بروند اما آن‌ها در خدمت مردم قرار گرفتند و همه وجود خودشان را بر خدمت به خلق در هر حال گذاشتند.

منابع

۱_سوره بقره آیه ۱۸۵

۲_سوره بقره آیه ۱۸۴

۳_سوره بقره آیه ۱۸۴

۴_سوره بقره آیه ۱۸۵

۵_سوره بقره آیه ۱۸۵

۶_سوره بقره آیه ۱۸۵

۷_سوره بقره آیه ۱۸۵

۸_سوره بقره آیه ۱۸۵

۹_سوره انبیا آیه ۱۰۷

۱۰_سوره انبیا آیه ۱۰۷