۞ امام علی (ع) می فرماید:
امام صادق عليه السلام فرمود: مسلمان برادر مسلمان اسـت بـه او ظلم نمى كند و وی را خوار نمى سازد و غیبت وی را نمى كند و وی را فریب نمى دهد و محروم نمى كند. ‌وسائل الشيعه 8: 597 ‌

موقعیت شما : صفحه اصلی » پژوهش های تفسیری ج1
  • شناسه : 1839
  • ۰۱ فروردین ۱۴۰۰ - ۱۸:۴۲
  • 400 بازدید
  • ارسال توسط :
  • نویسنده : تفسیر رضوان
  • منبع : حوزه علمیه اصفهان
پژوهش های تفسیری سوره مبارکه حمد آیه ۱
پژوهش های تفسیری سوره مبارکه حمد آیه 1

پژوهش های تفسیری سوره مبارکه حمد آیه ۱

فهرست مطالب۱ موضوع : یاد و نام خدا و یاد مهر خداوند  ۲ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ‏۳ به نام خداى گسترده مهرِ مهرورز۴ نکته ‏ها و اشاره‏ ها :۴٫۱ ۱) نکته اول ۴٫۲ ۲) نکته دوم۴٫۳ ۳) نکته سوّم ۴٫۴ ۴) نکته چهارم۴٫۵ ۵) نکته پنجم۴٫۶ ۶) نکته ششم۴٫۷ ۷) نکته هفتم۴٫۸ ۸) نکته هشتم۴٫۹ ۹) نکته […]

پژوهش های تفسیری آیه نوزدهم سوره بقره

تفسیر رضوان . حوزه علمیه اصفهان

موضوع : مثال دیگرِ درماندگی و هراس منافقان 

—————-http://bayanbox.ir/view/7348000871258179768/hadith-line.png—————-

پایگاه قرآنی تفسیر رضوان

پژوهش های تفسیری آیه اول سوره حمد

تفسیر رضوان . حوزه علمیه اصفهان

موضوع : یاد و نام خدا و یاد مهر خداوند 

http://bayanbox.ir/view/7348000871258179768/hadith-line.png

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ‏

به نام خداى گسترده مهرِ مهرورز

نکته ‏ها و اشاره‏ ها :

۱) نکته اول 

  • در بین مردم مرسوم است که هر کار مهم و پر ارزشى را با نام بزرگى یا چیزى که دوست دارند آغاز مى‏ کنند. سوره ‏هاى قرآن کریم نیز با نام خدا آغاز مى‏ شوند که موجودى پایدار و جاویدان است.

اى نام تو بهترین سرآغاز

بى‏نام تو نامه کى کنم باز

(نظامى)

۲) نکته دوم

  • در حدیثى از پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله مى‏ خوانیم:
    • هر کار مهمّى که بدون نام خدا شروع شود، نافرجام است.[۱]
  • گر لبت بوسم زبِسمِل چاره نیست‏

۳) نکته سوّم 

  • همه‏ ى سوره‏ هاى قرآن با «بِسْمِ اللَّهِ» آغاز مى‏ شود و آن جزئى از قرآن است‏[۲] ولى سوره‏ ى برائت بدون‏ «بِسْمِ اللَّهِ» شروع شده است؛ شاید به این دلیل که در آن‏جا سخن از قهر و اعلان جنگ به مشرکان است که با توصیف خدا به رحمت ناسازگار است.

۴) نکته چهارم

  • «بِسْمِ اللَّهِ» گفتن در آغاز کار و سوره ‏ها، هم به معناى کمک خواستن از خدا و هم به معناى شروع کار به نام خداست.[۳]

به نام آن‏که هستى از او نام یافت‏

فلک جنبش زمین آرام یافت‏

۵) نکته پنجم

  • «اللَّه» جامع‏ترین نام خداست‏[۴] و تمام صفات او را در بر مى‏ گیرد[۵] ولى نام‏هاى دیگر او، مثل رحمان و غفور و رازق و … هر کدام به صفتى خاص اشاره دارند.

به نام خداوند جان و خرد

کزین برتر اندیشه برنگذرد

(فردوسى)

۶) نکته ششم

  • واژه‏ ى «رحمان» و «رحیم»، هر دو از ریشه‏ ى «رحمت» است و مشهور بین مفسّران آن است که صفت «رحمان» اشاره به رحمت عام خدا دارد[۶] که شامل دوست و دشمن و مؤمن و کافر مى‏ شود؛ زیرا بر وفور و کثرت رحمت و فراگیرى آن دلالت دارد.
  • امّا واژه‏ى «رحیم»، به رحمت خاص خدا نسبت به بندگان شایسته و با ایمان اشاره دارد؛ چرا که این صیغه دلالت بر دوام و ثبات رحمت دارد.[۷]

۷) نکته هفتم

  • در آیه‏ ى‏ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ»– که ۱۱۴ بار در قرآن تکرار شده است- بر دو صفت رحمان و رحیم تأکید شده و صفات دیگر ذکر نشده است، چرا که بهتر است انسان در آغاز هر کار از صفتى استمداد بجوید که آثارش بر سراسر جهان پرتو افکن مى‏شود؛ و رحمت الهى این گونه است.[۸]

به نام خداوند جان آفرین‏

حکیم سخن در زبان آفرین‏

خداوند بخشنده ‏ى دست‏گیر

کریم خطابخش پوزش‏پذیر

(سعدى)

۸) نکته هشتم

  • به نام او آغاز کنیم نه نام دیگران. شهید مطهرى رحمه الله در این مورد مى‏نویسند:
  • انسان که احساس فطرى از خدا دارد و او را به عنوان یک موجود قدّوس و منبع خیرات مى‏شناسد، وقتى کارش را به نام او نامید، معنایش این است که در سایه‏ى قدس و شرافت و کرامت او این عمل نیز مقدس مى‏گردد … و مى‏خواهد عملش را با انتساب به او برکت بخشد؛ لذا کارها را به نام هیچ کس، حتى نام پیغمبر، نمى‏توان آغاز کرد و این است معناى تسبیح نام اللَّه.[۹]

صد هزاران عاقل اندر وقت درد

جمله نالان پیش آن دیّان فرد

بلکه جمله ‏ى ماهیان در موج‏ها

جمله‏ ى پرندگان در اوج‏ها

بلکه جمله‏ى موج‏ها بازى‏کنان‏

ذوق و شوقش را عیان اندر عیان‏

(مولوى)

۹) نکته نهم

  • درس‏ «بسم اللَّه»:

    • شهید مطهرى رحمه الله بر آن است که درس این آیه‏ آن است که:
      • آنچه از خدا به عالم مى‏رسد دو گونه نیست: خیر و شر؛ بلکه آنچه از او مى‏رسد جمله نیکو و رحمت است و این رحمت شامل جماد و نبات و حیوان و انسان به تمام اقسامش مى‏گردد؛ چون اصولًا فاتحه و گشایش هستى با رحمت حق است.[۱۰]
      • این‏جاست که به خوبى مى‏توان درک کرد که چرا «بسم اللَّه» قرآن با «رحمن و رحیم» توأم است، نه مثلًا با «جبار و منتقم»؛ زیرا نمایش هستى از نظر قرآن، نمایش اللَّه رحمان و رحیم است و حتى جباریت و منتقمیّت نیز شکل دیگرى از رحمانیت و رحیمیت است.[۱۱]

آموزه ‏ها و پیام‏ها :

 پیام‏ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» در آغاز سوره ‏ها

۱) جهت گیری توحیدی سوره ها

آن است که جهت‏ گیرى سوره‏ هاى قرآن، توحیدى و جلوه‏ گر رحمت اوست.

۲) شروع کارها با نام خدا

سخن و کار خویش را با نام خدا شروع کنید و از او کمک بگیرید.

۳) یاد مهر و لطف حق

در آغاز هر کار به یاد مهر و لطف حق باشید.

منابع

قرآن مهر، ج‏۱، ص: ۱۲۷

[۱] .« کُلُّ أَمرٍ ذى بالٍ لمْ یُذکَرْ فیه بِسم اللَّه فَهُو أَبتر»( بحارالانوار، ج ۸۹، ص ۲۴۲ باب فضل سوره‏ى فاتحه و …)

[۲] . علماى شیعه اتفاق دارند که« بسم اللَّه» جزء قرآن است ولى در بین اهل سنت اختلاف‏هست، اما بیش‏ترشان آن را جزء قرآن مى‏دانند. ر. ک: تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۱۷ و تفسیر المنار، ج ۱، ذیل سوره‏ى حمد

[۳] . یعنى متعلّق« بسم اللَّه»، هم مى‏تواند« استعین» و هم« ابتدى» باشد. ریشه‏ى اسم را« سمو» یا« وسم» دانسته‏اند و« اسم» در اصل به معناى بلندى یا علامت است و به« نام» هر چیزى« اسم» گویند، چون علامت اوست و پس از نام‏گذارى از مرحله‏ى پنهانى بیرون مى‏آید و بروز و ارتفاع پیدا مى‏کند

[۴] . واژه‏ى« اللَّهِ» در اصل لغت به معناى معبود یا پناهگاه یا مایه‏ى آرامش و یا پوشیده، ویا به معناى چیزى است که انسان در مورد آن متحیّر است و یا واله و شیداى اوست. ر. ک: مجمع البیان، ج ۱، ذیل آیه‏ى اول سوره‏ى حمد؛ المفردات فى غریب القرآن و قاموس قرآن، ج ۱، واژه‏ى« اللَّهِ»؛ که برخى ریشه‏ى اللَّه را الَه( عَبَد)، الِهَ( تحیّر)، لاه( احتجب) و ولاه( محبوب) و برخى آن را غیر مشتق دانسته‏اند

[۵] .« اله» اسم عام است که در فارسى به خدا ترجمه مى‏شود و به آلهه(/ خدایان) جمع بسته مى‏شود ولى« اللَّهِ» اسم خاص است که باز هم در فارسى، خدا و گاهى خداوند، یزدان و ایزد ترجمه مى‏شود؛ بنابراین واژه‏ى خدا در فارسى به دو صورت عام و خاص استعمال مى‏شود، مثل«dog »(/ اله) و«doG »(/ اللَّهِ) در انگلیسى.( خدا از دیدگاه قرآن، ص ۱۱۲- ۱۱۴) البته واژه‏ى« خدا»( خودآ) نزدیک به معناى« واجب الوجود» است و واژه‏ى«dog » تحت تأثیر فرهنگ مسیحیت است و هیچ کدام معناى دقیقى براى اللَّه نیست

[۶] . وَرَحْمَتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْ‏ءٍ.( سوره‏ى اعراف، آیه‏ى ۱۵۶)

[۷] . برخى« رحمن» را صیغه‏ى مبالغه و« رحیم» را صفت مشبه دانسته‏اند و برخى رحیم را نیز صیغه‏ى مبالغه دانسته‏اند.( ر. ک: صرف ساده، ص ۱۴۰)

[۸] . تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۲۴

[۹] . آشنائى با قرآن، ج ۲، ص ۹

[۱۰] . همان، ص ۱۵

[۱۱] . همان، ص ۳۴



برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*

New Page 1