۞ امام علی (ع) می فرماید:
امام صادق عليه السلام فرمود: مسلمان برادر مسلمان اسـت بـه او ظلم نمى كند و وی را خوار نمى سازد و غیبت وی را نمى كند و وی را فریب نمى دهد و محروم نمى كند. ‌وسائل الشيعه 8: 597 ‌

موقعیت شما : صفحه اصلی » تفسیر مهرج1
  • شناسه : 2880
  • ۲۳ دی ۱۴۰۰ - ۲۰:۲۱
  • 22 بازدید
  • ارسال توسط :
  • نویسنده : تفسیر رضوان
  • منبع : حوزه علمیه اصفهان
پژوهش های تفسیری سوره مبارکه بقره آیه ۳۵
پژوهش های تفسیری آیه سی و پنجم سوره بقره

پژوهش های تفسیری سوره مبارکه بقره آیه ۳۵

پژوهش های تفسیری آیه سی و پنجم سوره بقره تفسیر رضوان . حوزه علمیه اصفهان موضوع :سکونت آدم به همراه همسرش در بوستان سر سبز  و آزمایش آنها  به وسیله درخت ممنوع ۳۵٫ وَ قُلْنا یا آدَمُ اسْکُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُکَ الْجَنَّهَ وَ کُلا مِنْها رَغَداً حَیْثُ شِئْتُما وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَهَ فَتَکُونا مِنَ […]

پژوهش های تفسیری آیه سی و پنجم سوره بقره

تفسیر رضوان . حوزه علمیه اصفهان

موضوع :سکونت آدم به همراه همسرش در بوستان سر سبز 

و آزمایش آنها  به وسیله درخت ممنوع

http://bayanbox.ir/view/7348000871258179768/hadith-line.png

۳۵٫ وَ قُلْنا یا آدَمُ اسْکُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُکَ الْجَنَّهَ وَ کُلا مِنْها رَغَداً حَیْثُ شِئْتُما وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَهَ فَتَکُونا مِنَ الظَّالِمِینَ‏
و گفتیم: «اى آدم! تو و همسرت در باغ آرام گیرید؛ و از (نعمت‏هاى) آن، از هر جا خواستید، فراوان و گوارا بخورید؛ و [لى‏] نزدیک این درخت نشوید؛ که از ستمکاران خواهید شد.»

نکته‏ ها و اشاره‏ ها :

۱) نکته اوّل

آدم علیه السلام که براى زندگى معمولى بر روى زمین آفریده شده بود، در آغاز، در یکى از باغ‏هاى سرسبز و پرنعمت ساکن شد تا کم کم با محیط آشنا شود و اطلاعاتى از آن زندگى به دست آورد و با مسئولیت‏ها و تکالیف و محدودیت‏ها و دشمنان خود آشنا شود و نیز در هنگام لغزش‏ها راه توبه را بیاموزد و با آمادگى کامل بر روى زمین حرکت کند؛ به عبارت دیگر، سکونت آدم در این باغ جنبه‏ ى تمرین و آموزش داشت. «۱»

۲) نکته دوّم

در بوستان آدم علیه السلام میوه ‏هاى گوارا و فراوان وجود داشت و او از نظر غذا کمبودى نداشت و در آن‏جا کاملًا آرام بود. «۲» و به هر کجاى باغ مى‏توانست برود و از هر میوه ‏اى مى ‏توانست بخورد.

۳) نکته سوّم

در این باغ آزمایشى براى آدم در نظر گرفته شد و شرطى براى ماندن او در بوستان قرار داده شد؛ یعنى به او گفته شد که نزدیک آن درخت مخصوص نرود و از میوه‏ى آن نخورد «۳» وگرنه ستمکار مى‏شود و به زحمت مى‏افتد. «۴»
این ممنوعیت نوعى ارشاد و آزمایش بود؛ مثل آن‏که پزشک به بیمار خود مى‏گوید «به فلان غذا نزدیک نشو وگرنه به خودت زیان مى‏رسانى و به‏ زحمت مى‏ افتى!» ولى در آیات‏ بعد خواهیم دید که آدم در اثر وسوسه ‏هاى شیطان، از آن درخت خورد و به زحمت افتاد و از بوستان اخراج شد.

__________________________________________________
(۱). تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۱۸۴- ۱۸۵
(۲). «رغد» به معناى فراوان و گواراست‏
(۳). «لا تَقْرَبا» یعنى نزدیک نشوید. مقصود از این جمله، ممنوعیت خوردن میوه‏ ى آن درخت است، اما تعبیر «نزدیک نشوید» تأکید بیش‏ترى به این مطلب دارد
(۴). در آیه‏ى ۱۱۷ سوره ‏ى طه کلمه‏ى «فَتَشْقى‏» (/ به زحمت مى‏افتى) آمده است‏

۴) نکته چهارم

مکان «باغ» یا بهشتِ مخصوصِ آدم کجاست؟
برخى مفسران برآن‏ اند که آن بوستان یکى از باغ‏هاى سرسبز زمین بود، چون جاودانى نبود و شیطان بدان‏جا راه یافت، در حالى که آلودگان نمى‏ توانند به بهشت موعود قدم بگذارند؛ و در احادیث اهل بیت
علیهم السلام نیز بیان شده که آن بوستان یکى از باغ‏هاى دنیا بوده است. «۱»
و برخى مفسران نیز برآن‏اند که آن باغ، بهشتى برزخى بوده که بین دنیا و آخرت است. «۲»

۵) نکته پنجم

درخت ممنوع، چه نوع درختى بود؟
مفسران قرآن و احادیث احتمالات متعددى مطرح کرده‏ اند؛
«۳» برخى‏ مفسران آن درخت را زندگى دنیا و زحمت‏ هاى آن دانسته ‏اند «۱» و برخى آن را حسد یا گیاه گندم دانسته ‏اند. «۲»
البته مانعى ندارد که همه ‏ى این معانى مقصود آیه ‏باشد و جمع آنها نیز ممکن است؛ چون گندم مظهر غذاى دنیوى است و نزدیکى به دنیا زحمت‏ها و صفاتى را به دنبال دارد که یکى از آنها حسد است.
ولى به نظر مى‏رسد که اصل آزمایش آدم به وسیله‏ ى یک درخت مهم بوده است؛ از این رو قرآن نوع و نام آن را مشخص نساخته است تا از هدف اصلى دور نشود.

__________________________________________________
(۱). نور الثقلین، ج ۱، ص ۶۲؛ تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۱۸۴- ۱۸۵ و منهج الصادقین فى الزام المخالفین، ج ۱، ص ۱۷۲ از ابن عباس و ابن مسعود نیز نقل مى‏کند؛ و صدرالمتألهین در تفسیرش از قول ابو مسلم اصفهانى و ابوالقاسم بلخى نقل مى‏کند و حتى مکان آن را فلسطین یا بین فارس و کرمان حکایت مى‏کند. سپس برخى اقوال دیگر را نقل مى‏کند و مى‏گوید اگر چه این احتمالات ممکن است اما دلایل نقلى آن ضعیف است و متعارض، پس لازم است توقف کنیم (تفسیر قرآن کریم، ج ۳، ص ۸۰ به بعد).
ولى برخى مفسران احتمال داده ‏اند آن بوستان، در بهشت موعود یا یکى از کرات آسمانى بوده است (ر. ک: تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۷- ۱۸۶). ولى آیهاللَّه طالقانى معتقد است که این بهشت موعود نبوده است؛ چرا که اگر کسى اهل آن بهشت گردید از آن بیرون نمى‏رود (پرتوى از قرآن، ج ۱، ص ۱۲۵)
(۲). تسنیم، ج ۳، ص ۳۳۱ (ایشان دلایل متعددى مى‏آورند که آن باغ در دنیا یا بهشت اخروى نبوده است.) ملاصدرا نیز دیدگاه مشابه ى از عرفا نقل کرده‏اند: «قال بعض العرفا: الجنه التى تکون الارواح فیه (فیها) بعد المفارقه من النشأه الدنیاویه، غیر التى بین الارواح المجرده (و بین الاجسام) … (تفسیر القرآن الکریم، ج ۱، ص ۸۰)
(۳). برخى آن را درخت انجیر یا انگور دانسته ‏اند (مواهب علیه، ج ۱، ص ۱۱) و در برخى‏احادیث آن را درخت کافور معرفى کرده‏ اند (التبیان فى تفسیر القرآن، ج ۱، ص ۱۵۵)

۶) نکته ششم

در این آیه ‏به همسر آدم اشاره کرده که از همان روز اول در کنار او بوده و آرامش زندگى او را تکمیل مى ‏کرده است. آرى، انسان در درجه ‏ى اول نیاز به همدم و همسر دارد، سپس نیاز به غذا مطرح مى‏شود.

به زن گیرد آرام مرد جوان

اگر تاج‏دار است اگر پهلوان‏

۷) نکته هفتم

در این آیه‏ به نیازهاى اساسى زندگى انسان اشاره شده است که عبارت‏ اند از:

الف) محل سکونتى که بتواند در آن با آرامش زندگى کند؛

ب ) همسر و همدمى که مونس و مایه‏ ى آرامش او باشد؛

ج ) غذاى خوب و فراوان که انرژى او را تأمین سازد؛

د ) برنامه‏ اى الهى که قوانین زندگى او را بیان کند.

آرى، زندگى عادى بشر، بدون این چهار رکن، ناقص و پرزحمت است.

__________________________________________________
(۱). المیزان، ج ۱، ص ۱۳۰ و ۱۴۴٫ و مشابه همین نظر را ملاصدرا دارد و آن را درخت‏طبیعت مى‏داند. (تفسیر القرآن الکریم، ج ۳، ص ۸۰ به بعد)
(۲). تفسیر المیزان، ص ۱۴۳ که از امام رضا علیه السلام حکایت مى‏کند. ابوالمحاسن حسین بن حسن جرجانى، صاحب تفسیر گازر از کلبى نقل مى‏کند که آن درخت علم بود و سید محمود طالقانى صاحب تفسیر پرتوى از قرآن (ج ۱، ص ۱۲۵) تلاش مى‏کند که براى این مطلب توجیهى بیابد، ولى با پژوهش بیش‏تر روشن مى‏شود که اصل این سخن از تورات، سفر پیدایش، باب دوم، شماره‏ى ۱۸ است که مى‏گوید: «خداوند آدم را امر فرموده، گفت: از همه‏ى درختان باغ بى‏ممانعت بخور، اما از درخت معرفت نیک و بد زنهار نخورى؛ زیرا روزى که از آن خوردى، هر آینه خواهى مرد.» آرى، قرآن کریم هیچ‏گاه علم و دانش را قاتل انسان و ممنوع معرفى نمى‏کند. البته این مطلب در برخى تفاسیر روایى غیرمعتبر نیز راه یافته است (مثل تفسیر منسوب به امام حسن عسگرى علیه السلام، ج ۱، ص ۲۲۱)

آموزه‏ ها و پیام‏ ها :

۱) بهره ‏مندى از نعمت‏هاى الهى را با اطاعت از فرمان‏هاى الهى همراه سازید.
۲) در برنامه‏ ریزى و قانون‏ گذارى، نخست موارد جواز را بیان کنید، سپس ممنوعیت‏ ها را برشمارید.
۳) مرد و زن از روز نخست در کنار هم بوده‏اند و آرامش مرد در کنار همسر تأمین مى‏ شود.
۴) انسان در زندگى خود چهار نیاز اساسى دارد: مسکن، همسر، غذا و برنامه ‏اى الهى.

                        تفسیر قرآن مهر، ج‏۱، ص: ۲۳۴

بازدیدها: 7

برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*

New Page 1