۞ امام علی (ع) می فرماید:
امام صادق عليه السلام فرمود: مسلمان برادر مسلمان اسـت بـه او ظلم نمى كند و وی را خوار نمى سازد و غیبت وی را نمى كند و وی را فریب نمى دهد و محروم نمى كند. ‌وسائل الشيعه 8: 597 ‌

موقعیت شما : صفحه اصلی » اخبار
  • شناسه : 3381
  • ۰۴ اسفند ۱۴۰۰ - ۱۰:۰۵
  • 49 بازدید
  • ارسال توسط :
  • نویسنده : تفسیر رضوان
  • منبع : حوزه علمیه اصفهان
پژوهش های تفسیری سوره توبه  آیه ۱۲۲
پژوهش های تفسیری سوره توبه آیه 122

پژوهش های تفسیری سوره توبه آیه ۱۲۲

فهرست مطالب۱ پژوهش های تفسیری آیه ۱۲۲ سوره توبه ۲ موضوع :  جهاد علمی مسلمانان ۳ گروهى براى جنگ و گروهى براى علم‏۴ شأن نزول:۴٫۱ ۱) عربهای صحرا نشین  ۴٫۲ ۲) شرکت همگانی در جهاد۴٫۳ ۳) تایید مبلغین اسلام ۵ نکته ‏ها و اشاره‏ ها :۵٫۱ ۱) سه گونه تفسیر ۵٫۱٫۱ ۱) تعلیم در مراکز […]

پژوهش های تفسیری آیه ۱۲۲ سوره توبه

تفسیر رضوان . حوزه علمیه اصفهان

موضوع :  جهاد علمی مسلمانان

http://bayanbox.ir/view/7348000871258179768/hadith-line.png

گروهى براى جنگ و گروهى براى علم‏

توبه : ۱۲۲. وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّهً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَهٍ مِنْهُمْ طائِفَهٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ‏

و هرگز مؤمنان همگى بسیج نمى‏شوند؛ پس چرا از هر گروهى از آنان، دسته‏اى بسیج نمى‏شوند (و کوچ نمى‏کنند)، تا در دین، فهم عمیق نمایند؛ و تا قومشان را به هنگامى که به سوى آنان باز مى‏گردند، هشدار دهند؟! تا شاید (از مخالفت خدا) بیمناک شوند.

شأن نزول:

داستان نزول این آیه سه گونه حکایت شده است:

۱) عربهای صحرا نشین 

نخست آن‏که آیه در مورد عرب‏هاى صحرانشین است که همگى براى فراگیرى معارف اسلامى به سوى مدینه حرکت کردند و سبب مشکلات اقتصادى مردم شدند. آیه فرود آمد و به آنان دستور داد که همگى دیار خود را ترک نکنند و اگر گروهى براى کسب معارف اسلامى بیایند و در بازگشت براى مردم خود بازگو کنند، کافى است «۱».

۲) شرکت همگانی در جهاد

دوم آن‏که آیه در مورد حرکت به سوى جهاد است؛ زیرا پس از سرزنش متخلّفان جنگ تبوک، همه مسلمانان مکلّف، در جنگ‏ها شرکت مى‏ کردند و گاهى پیامبر صلى الله علیه و آله در مدینه تنها مى‏ ماند، این آیه فرود آمد و دستور داد گروهى در مدینه بمانند و معارف را از پیامبر صلى الله علیه و آله بیاموزند و هنگامى که مجاهدان از جنگ بازگشتند، برایشان بیان کنند «۲».

۳) تایید مبلغین اسلام

سوم آن‏که آیه در مورد گروهى از یاران پیامبر صلى الله علیه و آله است که براى تبلیغ‏ اسلام به میان قبایل صحرانشین رفتند و مورد استقبال قرار گرفتند؛ اما برخى بر آنان خرده گرفتند که چرا پیامبر را رها کرده و به این‏جا آمده ‏اید؟! آنان ناراحت شدند و خدمت پیامبر صلى الله علیه و آله بازگشتند؛ این آیه فرود آمد و برنامه تبلیغى آنان را تأیید کرد «۳».

_____________________
(۱). تفسیر تبیان، ذیل آیه‏

(۲). تفسیر مجمع البیان، ذیل آیه‏

(۳). همان و تفسیر نمونه، ج ۸، ص ۱۹۰- ۱۸۹

نکته ‏ها و اشاره‏ ها :

۱) سه گونه تفسیر

 این آیه با توجه به شأن نزول‏هایى که بیان گردید، سه گونه تفسیر مى‏ شود:

۱) تعلیم در مراکز بزرگ واجب کفایی

نخست آن‏که مسلمانان به عنوان واجب کفایى وظیفه دارند که از هر جمعیتى، عدّه ‏اى برخیزند و براى فراگیرى معارف اسلامى به مراکز بزرگ اسلامى بروند و پس از یادگیرى علوم، به شهر و دیار خود بازگردند و به تعلیم دیگران بپردازند. «۲»

۲) تعلیم مجاهدان بعد از جهاد

دوم آن‏که در هنگام جهاد، گروهى به جبهه بروند و گروهى دیگر بمانند و پس از بازگشت مجاهدان، معارف را به آنان بیاموزند «۳».

۳) تعلیم در صحنه جهاد

سوم آن‏که گروهى از مسلمانان به عنوان واجب کفایى به جبهه بروند و در صحنه جهاد با تعالیم اسلامى آشنا شوند و آثار عظمت و حقانیت اسلام را با چشم ببینند و بعد از بازگشت، براى دوستان خود بازگو نمایند. «۴»

نتیجه گیری از سه تفسیر

در مجموع تفسیر اول مناسب‏تر به نظر مى ‏رسد ، ولى تفسیر دوم با سیاق‏ آیات قبل و بعد سازگارتر است و تفسیر سوم جالب و جذّاب است؛ البته این احتمال نیز هست که هر سه تفسیر مقصود باشد.

__________________________________________________

(۲). این تفسیر با شأن نزول اول که مرحوم شیخ طوسى در تفسیر تبیان آورده است، سازگار است‏
(۳). این تفسیر با شأن نزول (معروف) دوم سازگار و مورد تایید تفسیر نمونه است، ولى نیاز به تقدیر دارد «من کل فرقه طائفه لتبقى طائفه لیتفقهوا» و افزون بر آن، ضمیر «إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ» باید این‏گونه معنا شود: «اذا رجع القوم الى الطائفه» که خلاف مشهور و ظاهر آیه است‏
(۴). این تفسیر مورد قبول طبرى بوده و برخى مفسران نیز به عنوان احتمال آورده‏اند (ر. ک: نمونه، ج ۸، ص ۱۹۱)

۲) جنگها و موقیعت زمان و مکان

 اگر این آیه در مورد شرکت گروهى در جهاد باشد، ناسخ و منافى آیات قبل نیست که همگان را به شرکت در جنگ فرا مى‏ خواند؛ زیرا هر کدام متعلق به ظرف زمانى خاص است؛ یعنى هنگامى که مسلمانان با امپراطورى بزرگ روم روبه‏ رو بودند، همه باید در جهاد شرکت مى‏ کردند ، اما در جنگ‏هاى کوچک باید گروهى در پشت جبهه بمانند و به جهاد علمى بپردازند.

۳) تَفقُّه دین= فهم و درک

مقصود از «تَفقُّه در دین» همان فهم و درک عمیق همه معارف دینى است که شامل اصول عقاید، فروع و احکام مى ‏شود «۱» و اگر در عصر ما واژه ى «فقیه» به متخصصان فروع دین گفته مى‏ شود، یک اصطلاح خاص است، و گرنه از منظر قرآن «فقیه» کسى است که در علوم مختلف اسلامى مانند تفسیر، عقاید، کلام، فقه، اصول، رجال و … متخصص شود.

۴) دین : عقاید ، احکام ، اخلاق

مقصود از «دین» مجموعه‏ اى از عقاید ، احکام و مطالب اخلاقى است که به نام اسلام خوانده مى‏ شود.

۵) تحصیل و تبلیغ دو واجب کفایی

 از این آیه استفاده مى ‏شود که تحصیل علم و دانش در زمینه همه معارف اسلامى، یک واجب کفایى است؛ یعنى همواره باید گروهى از مسلمانان به تحصیل علم بپردازند و براى تبلیغ به اطراف جهان بروند؛ به عبارت دیگر، تحصیل و آموزش معارف دینى هر دو واجب کفایى است.

۶) اهمیت جهاد تعلیم و جهاد نظامی

از آیه استفاده مى‏ شود که اسلام براى تعلیم و تعلّم اهمیت زیادى قائل است ، تا آن‏جا که مسلمانان را به دو گروه جهادگران نظامى و جهادگران علمى تقسیم مى‏ کند و گروهى از مسلمانان را از خدمت نظامى و سربازى معاف مى‏ نماید تا به تحصیل علم بپردازند.

۷) آیه ریشه تشکیل حوزه علمیه

این آیه ریشه تشکیل حوزه‏ هاى علمیه و تشکیل نهاد عالمان دین در اسلام است و این آیه شعار تمام روحانیان اسلام در طول اعصار بوده و هست.

۸) هدفِ حوزه نجات مردم از غفلت و هوشیاری آنهاست

از این آیه استفاده مى‏ شود که هدف از تحصیل معارف اسلامى هشدار به مردم و هشیار کردن آن‏ها و نجات از غفلت و بى‏ تفاوتى است «۱».

__________________________________________________
(۱). تفسیر نمونه، ج ۸، ص ۱۹۳
تفسیر قرآن مهر، ج‏۸، ص: ۳۴۴

آموزه ‏ها و پیام‏ها :

۱٫ همه‏ى مسلمانان در یک جا نمانند و برخى براى کسب دانش اسلامى سفر کنند.
۲٫ دانش آموختگان اسلام، پیام حیات‏بخش خود را به مردم برسانند.
۳٫ مسلمانان وظیفه دارند به دو صورت جهاد کنند: جهاد نظامى و جهاد علمى.
۴٫ همه معارف دین را به طور عمیق فراگیرید.
۵٫ براى تبلیغ کردن مبلّغان اسلامى، مردم هم‏وطن مبلّغ در اولویت هستند.

برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*

New Page 1