۞ امام علی (ع) می فرماید:
امام صادق عليه السلام فرمود: مسلمان برادر مسلمان اسـت بـه او ظلم نمى كند و وی را خوار نمى سازد و غیبت وی را نمى كند و وی را فریب نمى دهد و محروم نمى كند. ‌وسائل الشيعه 8: 597 ‌

موقعیت شما : صفحه اصلی » تفسیر قرآن کریم » سوره مبارکه بقره
  • شناسه : 1440
  • ۲۷ آبان ۱۴۰۰ - ۱۸:۳۵
  • 132 بازدید
  • ارسال توسط :
  • نویسنده : تفسیر رضوان
  • منبع : حوزه علمیه اصفهان
آیه ۴۸ بقره | مقام شفاعت | جلسه ۱
آیه 48 بقره | مقام شفاعت | جلسه 1

آیه ۴۸ بقره | مقام شفاعت | جلسه ۱

فهرست مطالب۱ شرائط شفیع در قیامت۲ شفاعت تکوینی و تشریعی۳ انواع اسباب و علل شفاعت تشریعی۴ اسباب شفاعت دنیوی۴٫۱ ۱)      توبه۴٫۲ ۲)      ایمان۴٫۳ ۳)      عمل صالح۴٫۴ ۴)      قرآن۴٫۵ ۵)     چیز های مؤثر در صالحات۴٫۶ ۶)     ملائکه۴٫۷ ۷)      مؤمنین۴٫۸ شرط امربه‌معروف (از عالی به‌دانی)۵ اسباب شفاعت اخروی (در قیامت)۵٫۱ […]

تفسیر سوره مبارکه بقره آیه ۴۸  جلسه ۱

حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ یدالله رضوانی

http://bayanbox.ir/view/7348000871258179768/hadith-line.png

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ‏

«یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ اذْکُرُوا نِعْمَتِیَ الَّتِی أَنْعَمْتُ عَلَیْکُمْ وَأَنِّی فَضَّلْتُکُمْ عَلَى الْعَالَمِینَ وَاتَّقُوا یَوْمًا لَّا تَجْزِی نَفْسٌ عَن نَّفْسٍ شَیْئًا وَلَا یُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَهٌ وَلَا یُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ یُنصَرُونَ»[۱]

به نام خداوند بخشنده بخشایشگر

و از روزى پروا کنید که نه کسى از کسى عذابى را دفع مى‏کند، و نه از کسى شفاعتى مى‏پذیرند، و نه از کسى [در برابر گناهانش‏] فدیه و عوضى مى‏گیرند، و نه [براى رهایى از آتش دوزخ‏] یارى مى‏شوند. (۴۸)

 

http://bayanbox.ir/view/5122040553263843431/poster4.jpg

تفسیر سوره مبارکه بقره – آیه ۴۸

حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ یدالله رضوانی

http://bayanbox.ir/view/7348000871258179768/hadith-line.png

«أَعُوذُ بِاللَّهِ السَّمِیعِ الْعَلِیمِ مِنَ الشَّیْطَانِ اللَّعینِ الرَّجِیمِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمینَ وَ صَلَّی اللهُ عَلَی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرینَ وَ اللَّعنَهُ الدَّائِمَهُ عَلَی أعْدائِهِمْ مِنَ الآنِ إلِی قِیامِ یَومِ الدِّینِ».

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ‏

«یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ اذْکُرُوا نِعْمَتِیَ الَّتِی أَنْعَمْتُ عَلَیْکُمْ وَأَنِّی فَضَّلْتُکُمْ عَلَى الْعَالَمِینَ وَاتَّقُوا یَوْمًا لَّا تَجْزِی نَفْسٌ عَن نَّفْسٍ شَیْئًا وَلَا یُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَهٌ وَلَا یُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ یُنصَرُونَ»[۱]

مقدمه

در ذیل بحث ایه ۴۸ سوره مبارکه بقره، نسبت به کلمه شفاعت مطالبی را عرض کردیم، رسیدیم به مطلبی که می فرماید شفاعت از چه کسانی صادر می شود

شرائط شفیع در قیامت

به عبارت دیگر چه کسانی شفیع هستند، شافعین و شفیعان چه کسانی هستند، مرحوم علامه طباطبایی می‌فرماید که در بحث اینکه شفاعت از آن چیزی که گذشته است تا حالا در بحث معلوم شد که دو قسمت است: قسمت اول اینکه شفاعت کلا مِن الله است،

شفاعت تکوینی و تشریعی

حالا من الله، تارهً تکوینی هست و تارهً تشریعی هست.بحث تکوینی آن که هر انچه که اسباب کَوْنی است در جهت شفاعت،بر ان هست و کار خودشان را انجام می‌دهند،مثل هدایت تکوینی ،بچه ای که متولد می‌شود ازمادر کارش این است که تا متولد شد،سینه مادر را می‌مکد ،از نظر بدنی مشکلی برایش پیش بیاید گریه می‌کند،گرسنه بشود گریه می کند،کسی لازم نیست به او بگوید گریه کن،کسی لازم نیست به او بگوید سینه مادر را بمکد،که اون مثلا فوت بکند اونوقت بگویند بمکد.نه تکویناً هدایت شده بر این امر.حالا بحث شفاعت هم در  تکوینیات ،که بحث ان جدا هست.و انچه که مورد بحث و کلام در اینجا هست ،بحث شفاعت تشریعی هست.

انواع اسباب و علل شفاعت تشریعی

حالا شفاعت تشریعی باز می‌فرمایند که اسباب و علل شفاعت در بحث تشریعی دودسته می‌شود.

یکی، نسبت به آن شفاعت‌هایی که در این دنیا مؤثر هست، یک دسته هم آن شفاعت‌هایی که در قیامت مؤثر هست.

اسباب شفاعت دنیوی

مرحوم علامه طباطبایی این‌طور تقسیم کرده‌اند.

اما آن چه در دنیا مؤثر هست، چند مورد هست:

۱)      توبه

می‌فرمایند خود توبه شفیع هست وقتی انسان توبه کرد و توبه برای انسان ایجاد شد، آن توبه شفیع انسان می‌شود. یعنی در برابر ذات اقدس ربوبی شفاعت می‌کند، میانجیگری می‌کند و بر انسان مؤثر هست.

قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَهِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ. وَأَنِیبُوا إِلَى رَبِّکُمْ.[۲]

آن چیزی که در اینجا مهم است این است که توبه‌ای که بنده می‌کند حتی شرک را هم می‌تواند از بین ببرد. یعنی توبه به‌طوری شفاعت می‌کند که اگر کسی مشرک هم بود، آن شرک را هم از او بر می‌دارد. توبه شفاعت می‌کند و مؤثر هست که شرک هم در وجود او نخواهد بود. پس آن چیزی که مؤثر در دنیا بود و باعث آمرزش و قرب الی الله می‌شد، توبه بود.

۲)      ایمان

ایمان به رسول‌الله، هرکسی که ایمان به رسول‌الله بیاورد، ایمانش او را شفاعت می‌کند.

یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ آمِنُوا بِرَسُولِهِ‏ یُؤْتِکُمْ کِفْلَیْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ یَجْعَلْ لَکُمْ نُوراً تَمْشُونَ بِهِ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ.[۳]

یعنی ایمان مؤثر بر این هست که غفران الهی نسبت به همه گناهان بر شما حاصل می‌شود، در واقع شفاعت می‌کند ایمان به رسول‌الله، بر اینکه گناهان شما در همین دنیا آمرزیده شود.

۳)      عمل صالح

آنچه که بر انسان مؤثر در این دنیا هست، شفاعت می‌کند، و گناهان را در انسان از بین می‌برد، عمل صالح است.

البته عمل صالح که گفتیم همیشه به دنبال ایمان هست، یعنی هرآنچه در قرآن تعبیر از عمل صالح شده است، قبل از آن ایمان بوده است.

وَعَدَ اللَّهُ‏ الَّذینَ‏ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَهٌ وَ أَجْرٌ عَظیمٌ . [۴]

خداوند به آنها که ایمان آورده‏اند کارهاى شایسته انجام داده‏اند، وعده آمرزش و پاداشى بزرگ داده است.

و آیه  شریفه ۳۵ سوره مائده:

یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسیلَهَ وَ جاهِدُوا فی‏ سَبیلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ.[۵]

می فرماید که بدست بیاورید وسیله ای را که شما را به درگاه الهی بکشد.

این هم سومین وسیله‌ای که میانجیگری می‌کند برای انسان، و باعث می‌شود اعمال زشت و سیئه انسان از بین برود و باعث امرزش انسان در دنیا بشود.

۴)      قرآن

چهارمین چیزی که شفاعت مؤمنین را می‌کند قرآن است.

قرآن در سوره مبارکه مائده آیه ۱۶ می‌فرماید، یهدی بِهِ الله، منظور از بِهِ الله قرآن هست، هدایت می‌کند خداوند بوسیله قرآن،

یَهْدی بِهِ اللَّهُ مَنِ‏ اتَّبَعَ‏ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ وَ یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَ یَهْدیهِمْ إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقیمٍ.[۶]

قرآن شفاعت می‌کند برای کسانی که اهل قرآن می‌شوندکه خداوند تبارک‌وتعالی آنها را به‌وسیله قرآن، و به سبب شفاعت قرآن، از ظلمات و تاریکی هابه‌سویی نور می‌برد.

آنها را به صراط مستقیم که همان بندگی خدا هست هدایت می‌کند.

وَ أَنِ اعْبُدُونی‏ هذا صِراطٌ مُسْتَقیم‏.[۷]

۵)     چیز های مؤثر در صالحات

چیزهایی که انسان ایجاد بکند که مؤثر در صالحات باشد. مثل ایجاد اماکن متبرکه. مسجد، حسینیه، دارالقرآن.

چیزهایی که مربوط به انبیاء یا رسولان بشود. همه اینها باعث شفاعت انسان می‌شود.

هر چیزی که انسان ها را به سمت صلاح و عمل صالح بکشاند، آن کاری که این‌ها انجام میدهند باعث می‌شود که شفیع بشوند.

وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ لِیُطاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحیما[۸]

بیایند آنها به سمت شما، به سمت تو ای پیامبر و باعث بشوند کسانی که شما بتوانی به سمت‌وسوی صالحات بکشانی و باعث می‌شود که خدا با بنده‌اش مورد میانجیگری قرار بگیرد، به‌واسطه پیامبرش، به‌واسطه آن محلی که مثلاً اقامه نماز در  آن می‌شود، یا قرآن قرائت بشود، و تدبر و تفسیر در قرآن بشود و کلاً چیزهایی که باعث این بشود که توبه بنده پذیرفته بشود، و خداوند آنها را از گناه برهاند و باعث آمرزش آنان گردد.

۶)     ملائکه

تَکادُ السَّماواتُ‏ یَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ وَ الْمَلائِکَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِی الْأَرْضِ أَلا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحیمُ [۹]

ملائکه آن‌هایی هستند که از طرف خدا مأموریت دارند که برای مؤمنین طلب مغفرت کنند.

البته روایات آن، در جاهایی مختلف وارد شده است.

مثلاً در روایات زیارت امام حسین علیه‌السلام، داریم کسی که زیارت اباعبدالله الحسین برود، خداوند عده‌ای از ملائکه را مأمور می‌کند که او را  محافظت کنند، تا به زیارت برسد، تا زیارت کند، تا از زیارت برگردد، تا استقبال دیدارکنندگان زائر طول بکشد، تا روز قیامت آنها مأموریت پیدا می‌کنند تا بر زائر امام حسین طلب آمرزش و مغفرت بکنند.

ملائکه در اینجا تشریعا و از لحاظ قانون حضرت حق قرار گرفتند تا شفیع بندگان خدا بشوند، اما کسی که می‌گوید من زائرم، باید زائر واقعی باشد، نه زائرهایی که سر یک لقمه غذا، به هم فحش خواهر و مادر بدهند، اینکه زائر نیست.

زائر به معنای واقعی، کسی است که مطیع اهل‌بیت باشد، شیعه باشد، در حد علم و فهم و شعورش مطیع و تابع اهل‌بیت باشد.

 نه اینکه هر کسی به کربلا برود زائر باشد،بعضی ها برای چیز دیگری می روند.

۷)      مؤمنین

هفتمین چیزی که می‌تواند برای انسان در دنیا شفیع قرار بگیرد، مؤمنین هستند.

بعضی از مؤمنین دارای مقام نزد خداوند که برای برادران ایمانی خود استغفار می‌کنند.

«وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ »[۱۰]

بعضی از مؤمنین بر بعضی می‌توانند شفیع باشند، کمااینکه در قران هم داریم بعضی از مؤمنین بر بعضی دیگر می‌توانند ولایت داشته باشند.

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ‏ أَوْلِیاءُ بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُقیمُونَ الصَّلاهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ یُطیعُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُولئِکَ سَیَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزیزٌ حَکیمٌ [۱۱]

شرط امربه‌معروف (از عالی به‌دانی)

به همین جهت بحث امربه‌معروف را در فقه توجیه می‌کنند که امر باید از عالی به‌دانی باشد .

آن کسی که عالم است به معروفات، این ولایت دارد بر آن‌هایی که جاهل هستند لذا باید آنها را امربه‌معروف کند. آن‌هایی که کاملاً نواهی حضرت حق و محرمات را می‌دانند، نسبت به جاهلان ولایت دارند.

در اینجا هم بعضی از مؤمنین نسبت به بعضی استغفار می‌کنند، یعنی شفیع می‌شوند نزد خداوندکه سیئات و گناه بعضی دیگر را ببخشد.

«وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا »[۱۲]

اسباب شفاعت اخروی (در قیامت)

قسمت دوم یعنی شفیعی که در روز قیامت شفاعت می‌کند.

همان که متبادر به اذهان هست، کنار پل صراط که طرف را می‌خواهند به جهنم ببرند، در آنجا شفاعت می‌کند.

آنها هم سه دسته هستند:

    • انبیاء.
    • ملائکه.
    • شهدا و صدیقین

اینها در روز قیامت برای اینکه مؤمنین به‌خاطر بعضی از گناهان که کرده‌اند به جهنم نروند، شفاعت می‌کنند.

۱)      انبیاء

«وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَٰنُ وَلَدًا ۗ سُبْحَانَهُ ۚ بَلْ عِبَادٌ مُکْرَمُونَ وَلَا یَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَىٰ »[۱۳]

در اینجا بحث شفاعت انبیاء را نسبت به مؤمنین می‌گوید.

و سوره مبارکه زخرف آیه ۸۶ که می‌فرماید

«وَلَا یَمْلِکُ الَّذِینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفَاعَهَ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَهُمْ یَعْلَمُونَ.»[۱۴]

منظور از إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ،انبیاء هستند، وَهُمْ یَعْلَمُونَ،در حالی که عالم هستند.

شفاعت کنندگان در اینجا داناهایی هستند که حق را می‌دانند و توصیه به حق می‌کنند.

۲)      ملائکه

دسته دوم از شفیعان روز قیامت طبق قران ملائکه هستند.

«وَکَمْ مِنْ مَلَکٍ فِی السَّمَاوَاتِ لَا تُغْنِی شَفَاعَتُهُمْ شَیْئًا إِلَّا مِنْ بَعْدِ أَنْ یَأْذَنَ اللَّهُ لِمَنْ یَشَاءُ وَیَرْضَىٰ»[۱۵]

و چه  بسیار ملائکه ای در آسمانها هست که شفاعتشان سودمند نیست جز به امر خدا و بر آن کس که خدا بخواهد و از او خشنود باشد.

و آن‌هایی که خداوند از آنها رضایت دارد.

«یَوْمَئِذٍ لَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَهُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَٰنُ وَرَضِیَ لَهُ قَوْلًا یَعْلَمُ مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ »[۱۶]

می‌فرماید که در روز قیامت شفاعت هیچ سودی نمی‌دهد مگر کسی که خداوند اذن بر او داده باشد، و از جهت اینکه سخن او پسندیده باشد و خدا هم هرآنچه که پیش روی اینها هست وهرآنچه که پشت سر انها است را خداوند می‌داند

۳)      شهدا

«وَکَذَٰلِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّهً وَسَطًا لِتَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ»[۱۷]

«وَالَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ أُولَٰئِکَ هُمُ الصِّدِّیقُونَ ۖ وَالشُّهَدَاءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ »[۱۸]

و کسانی که به خدا و پیامبرش ایمان آوردند، اینها  همان صدیقین و شهدایی هستند که شاهد نزد پروردگار هستند و شفاعت می‌کنند.

شرط عدم تجری و طغیان در شفاعت شوندگان

و این سه گروه، از بندگان مؤمن و متدین که مقداری کم‌وکاستی در اعمال آنها وجود دارد گناهانی از آنها سرزده است اما طاغی نبودند، متجری نبودند، انبیاء، صدیقین و شهدا،انها را شفاعت می‌کند.

ترتیب و اولویت در شفعاء

ترتیب و اولویتی ذکر نشده است، اما مسلماً مقام انبیاء از فرشتگان بالاتر هست. فرشتگان شهوت ندارند، نافرمانی ندارند و اطاعت محض هستند. اما انسان اختیار دارد، خودش حرکت می‌کند،

إِنَّا هَدَیْناهُ السَّبیلَ إِمَّا شاکِراً وَ إِمَّا کَفُورا[۱۹]

هر کس که به سمت شکر و سپاس خداوند رفت، عندالله مقامی بالا پیدا می‌کنند.

خود پیامبر اکرم صلی‌الله علیه در شب معراج به مقامی رسید که جبرئیل حق نداشت به آنجا برود. به مقام قاب القوسین رسید.

آنچه که مسلم است اینکه شفاعت هم در این دنیا مؤثر هست، هم در قیامت که متبادر به اذهان ما هست و طبق آیات قران، شفیعان عباد عندالله در این دنیا هفت دسته هستند. سه دسته هم انهایی هستند که در روز قیامت، شفاعت می‌کنند.

۴)      قرآن

البته طبق روایات، قران هم جزء آن‌هایی است که در روز قیامت شفاعت می‌کند.

و صلی الله علی محمد و آل محمد.

منابع و مآخذ

[۱]  سوره بقره آیه ۴۸

[۲] سوره زمر آیه ۵۳

[۳] سوره حدید آیه ۲۸

[۴] سوره مائده آیه ۹

[۵] سوره مائده آیه ۳۵

[۶] سوره مائده آیه ۱۶

[۷] سوره یس آیه ۶۱

[۸] سوره نساء آیه ۶۴

[۹] سوره شوری آیه ۵

[۱۰] سوره بقره آیه ۲۸۶

[۱۱] سوره توبه آیه ۷۱

[۱۲] سوره بقره آیه ۲۸۶

[۱۳] سوره مبارکه انبیاء ایه۲۶و۲۸

[۱۴] سوره مبارکه زخرف ایه ۸۶

[۱۵] سوره مبارکه نجم آیه ۲۶

[۱۶] سوره مبارکه طه آیات ۱۰۹و۱۱۰

[۱۷] سوره مبارکه بقره آیه ۱۴۳

[۱۸] سوره مبارکه حدید ایه۱۹

[۱۹] سوره انسان آیه ۳

برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*

New Page 1